“Hoe lang moet ik wachten voordat ik terecht kan? Voor een intake? Raad eens?" Ik wilde optimistisch zijn. Ook al weet ik dat de wachttijden in de GGZ lang zijn. “Drie maanden?”, zei ik voorzichtig. “Een jaar! Ik zei: ‘Laat maar zitten.’ Waarop die medewerker zei: ‘Maar mevrouw, dan staat de afspraak alvast vast.’ Nou echt niet. Daarom ben ik verder aan het zoeken”, zei ze.
Vorige week werd ik door een mevrouw gebeld die meer informatie wilde over mijn coachdiensten. Omdat ik alleen voor bedrijven werk, kon ik alleen haar verhaal aanhoren en doorverwijzen naar een andere hulpverlener.
Toch bleef dit telefoongesprek door mijn hoofd spoken. Een jaar wachten voor een intake als je mentale klachten hebt. Om vervolgens nóg eens weken te moeten wachten voordat een behandeling start. En dan moet je maar hopen dat je een klik hebt met de hulpverlener. En dat het werkt. Want dat is niet gegarandeerd.
De kloof tussen vraag en aanbod
Wat doet dat met iemand die nú hulp nodig heeft? We leven in een tijd waarin we steeds meer praten over mentale gezondheid. Over stress, angst, depressie, burn-out, verslaving en de hypernerveuze maatschappij. Het taboe om te praten wordt kleiner — en dat is goed. Maar wat als de drempel om hulp te vragen lager wordt, en de toegang tot die hulp juist moeilijker?
Jaren geleden hoorde ik al dat sommige gespecialiseerde GGZ-instellingen een wachtlijststop hadden. Je kunt je niet eens meer aanmelden voor de wachtlijst. Toen vond ik het al zorgelijk. Nu voelt het schrijnend.
Want achter zo'n wachttijd zit geen getal. Daar zit een mens. Iemand die misschien te lang heeft gedacht: het gaat wel over. Te lang heeft gewacht met hulp vragen. Als laatste redmiddel. En dan eindelijk die stap zet.
Om vervolgens te horen: kom over een jaar maar terug.
Wat vraagt dat van iemands veerkracht? En misschien nog belangrijker: wat gebeurt er in dat jaar? Niet alle klachten verdwijnen zomaar. Wachten maakt het er vaak niet beter door. Soms wordt het juist erger. Klachten die in een vroeg stadium goed te behandelen zijn, groeien uit tot iets wat veel meer tijd, energie en geld kost om aan te pakken.
Waarom de wachttijden in de GGZ zo lang zijn
Het is niet zo dat hulpverleners niet willen helpen. De vraag naar psychologische zorg is de afgelopen jaren enorm gestegen — sneller dan het aanbod kan meegroeien. Meer mensen zoeken hulp, eerder in hun proces. Dat is op zich positief. Maar de structuur van de zorg is daar nog niet op ingericht.
Daarbij speelt mee dat psychologen en psychiaters vaak werken binnen systemen die veel administratie vragen, lange trajecten kennen en weinig ruimte laten voor kortdurende, preventieve ondersteuning. Terwijl juist die vroege hulp, voordat iemand echt vastloopt, het verschil kan maken.
Het gevolg is een paradox: we praten meer over mentale gezondheid dan ooit, maar wie echt hulp zoekt, stuit op muren.
Wat kun je wél doen als je op een wachtlijst staat?
Dit is de vraag die mij het meest bezighoudt. Want de realiteit is dat veel mensen niet kunnen wachten. Ze hebben nu ondersteuning nodig. Niet over een jaar.
Een paar dingen die écht kunnen helpen, ook zonder psycholoog:
Je omgeving is krachtiger dan je denkt. Mensen onderschatten hoe veel een goed gesprek kan doen. Niet met iemand die oplossingen aandraagt, maar met iemand die echt luistert. Zonder oordeel. Zonder haast. Kijk eens om je heen: wie in jouw leven is daartoe in staat? En durf je dat te vragen?
Beweeg, ook als je er geen zin in hebt. Beweging heeft een bewezen effect op stemming, slaap en stressniveau. Niet omdat het alle problemen oplost, maar omdat het je lichaam uit de overlevingsstand haalt. Tien minuten wandelen telt al mee.
Schrijf op wat er in je hoofd zit. Gedachten die rondcirkelen in je hoofd worden kleiner als je ze opschrijft. Niet om ze te analyseren, maar om ze uit je hoofd te krijgen. Journaling is een laagdrempelige manier om patronen te herkennen en emoties een plek te geven.
Beperk prikkels die stress vergroten. Nieuws, social media, volle agenda's. In een periode van mentale overbelasting is het goed om het aantal prikkels te beperken. Je hoeft niet alles bij te houden, vooral als dit negatieve gevoelens versterkt.
Zoek laagdrempelige alternatieven. Naast de GGZ zijn er ook coaches, welzijnsorganisaties, lotgenotengroepen en online platforms die sneller bereikbaar zijn. Ook zijn er genoeg mensen die online hun positieve kennis verspreiden. Ze vervangen een psycholoog niet, maar ze kunnen je wel op weg helpen terwijl je wacht.
Wat dit vraagt van ons als samenleving
Het zet me aan het denken. Over hoe we als maatschappij omgaan met mentale gezondheid. Over verantwoordelijkheid, van systemen, maar ook van onszelf en van elkaar.
Blijven praten. Blijven verbinden. Blijven signaleren. Blijven luisteren. Elkaar blijven zien voorbij de oppervlakte en de koetjes en kalfjes. Compassie tonen. Of misschien juist iemand een schop onder de kont geven, want pamperen is niet altijd de beste tactiek.
Je netwerk kan wonderen verrichten. Vergeet dat niet.
Misschien hoort de eerste stap niet in een behandelkamer, maar in een gesprek dat wél gevoerd wordt. Gewoon, met iemand die luistert en meedenkt. Iemand die niet wegkijkt als jij zegt dat het niet goed gaat.
En als jij degene bent die nu wacht op hulp, op een afspraak, op het moment dat het beter wordt. Onthoud dan dit: wachten hoeft niet hetzelfde te zijn als stilstaan. Je kunt nu al kleine stappen zetten om je beter te voelen.
Wil je alvast aan de slag?
Mijn boek Van Binnenuit Gelukkig schreef ik vanuit mijn eigen zoektocht, inclusief een periode waarin ik zelf vastliep en op de maximale dosis antidepressiva zat. Het is geen theoretisch boek. Het is een praktisch handboek voor mensen die grip willen krijgen op hun gedachten, hun rust en hun leven, ook als professionele hulp nog even op zich laat wachten.
De e-bookversie kun je meteen downloaden. De hardcover-versie stuur ik zo snel mogelijk naar je toe. Kijk hier of het iets voor jou is.
Lees ook: Herstellen van een depressie: 10 eerlijke tips van een psycholoog